Auteur: Luc Goossens
Sinds augustus kun je met het statiegeld van je lege flessen en blikjes een lot kopen. Arjen Lubach noemde de statiegeldloterij op 23 september “stom”. Twee dagen later schreven drie gokschade-experts in het AD waarom ook zij kritisch zijn. Hun vraag: hoort gokken bij de flessenautomaat thuis?
Statiegeldautomaat in de supermarkt waar je statiegeld kunt inruilen voor een lot van De Groene Jackpot
Samenvatting: kritiek op de statiegeldloterij De Groene Jackpot
De Groene Jackpot is een vergunde statiegeldloterij waarbij je sinds 15 augustus 2026 je statiegeld in de Statiegeld App kunt inruilen voor loten van €0,25. Verpact zet de loterij in om de wettelijke inzamelnorm van 90% dichterbij te brengen, maar Arjen Lubach en drie gokschade-experts zijn kritisch. Zij vrezen dat gokken bij een alledaagse handeling als recyclen verder normaliseert.
Hoe de statiegeldloterij werkt
De Groene Jackpot werkt via de Statiegeld App. Wie bij een innamepunt met digitale uitbetaling flessen of blikjes inlevert, kan het statiegeld laten bijschrijven in een persoonlijke wallet. Met dat tegoed koop je loten van €0,25. Per trekking kun je maximaal 200 loten kopen, dus voor €50 aan statiegeld. Bijstorten vanaf je bankrekening kan niet.
Niet elk innamepunt biedt al digitale uitbetaling. Volgens de NOS moet dat het komende halfjaar worden uitgebreid naar alle statiegeldautomaten. Meespelen is een aparte keuze. Wie het tegoed laat staan, kan het later laten uitbetalen. Meedoen mag vanaf 18 jaar. Bij registratie in de app worden identiteit, leeftijd en bankrekening gecontroleerd.
Elke maand is er een trekking, de eerste was op 15 september. De prijzen lopen van €5 tot €1000, met een hoofdprijs van €10.000 netto. Volgens Statiegeld Nederland worden per trekking 1573 geldprijzen verdeeld, samen goed voor €25.000. Hoe je winkans bij een loterij werkt, lees je in onze uitleg over je winkans in een loterij.
De loterij ging op 15 augustus 2026 van start en loopt voorlopig zes maanden. Beter Lot B.V. organiseert het samen met Verpact en Statiegeld Nederland. Minimaal 40% van de opbrengst gaat naar Plastic Whale Foundation en Plastic Soup Foundation.
Beter Lot heeft een vergunning van de Kansspelautoriteit (Ksa), die loopt tot en met 31 december 2026. Of een aanbieder vergund is, controleer je in de Kansspelwijzer van de Ksa.
Waarom Verpact voor een loterij koos
De 90%-norm wordt niet gehaald
Producenten en importeurs moeten van de wet 90% van de plastic flessen en blikjes met statiegeld inzamelen. Die norm is sinds de invoering nog nooit gehaald. Volgens de prognose in het jaarverslag van Verpact komt het inzamelpercentage in 2026 uit op 77 tot 81% bij flessen en 85 tot 89% bij blikjes.
De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) legde Verpact begin september 2025 een maatregel op: het statiegeld per 1 januari 2026 verdubbelen, een inleverbonus uitkeren of allebei. Thierry Aartsen, destijds staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, was tegen een verdubbeling. Op 27 november 2025 presenteerden hij en Verpact een alternatief: de Totaalaanpak Statiegeld.
De loterij is één onderdeel van dat pakket. Verpact zet ook in op extra innamepunten, betere beschikbaarheid van automaten, bulkmachines en retourshops. Volgens de NOS kwamen er dit jaar al 2500 extra inleverpunten bij. Voor 1 januari 2027 eist de ILT er 5400 extra, en Verpact verwacht dat te halen.
ILT stond aanvankelijk buiten het overleg
Hoe het plan tot stand kwam, beschreef de NOS op 5 september in een reconstructie op basis van Woo-documenten. Volgens die reconstructie werkten Aartsen en Verpact maandenlang aan het alternatief, terwijl de ILT inhoudelijk buiten het overleg bleef.
De inspectie kreeg eind oktober een eerste versie te zien, half november het voorstel voor de loterij en het definitieve plan een dag voor de presentatie.
Op het loterijvoorstel reageerde de ILT binnen enkele dagen afwijzend: Verpact kon niet aantonen dat het hetzelfde positieve effect zou hebben als een hogere financiële prikkel.
Het hoofd van de inspectie ging de dag voor de presentatie binnen enkele uren toch akkoord. Volgens een ILT-woordvoerder gaf het totaal aan maatregelen de doorslag, zoals sneller gerepareerde automaten en minder zwerfafval.
Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat meldt dat er regelmatig informeel overleg was tussen beleidsambtenaren en de ILT, waarvan geen notulen zijn gemaakt. Verpact zegt continu af te stemmen met het ministerie en veelvuldig contact te hebben met de toezichthouder.
De loterij als extra prikkel
Verpact ziet de loterij als een extra reden om vaker of meer in te leveren. Door het inleveren te koppelen aan een beloning wil de organisatie het aantrekkelijker maken, naast nieuwe innamepunten, communicatie en gedragsactivatie. Daarmee moet de wettelijke norm van 90% dichterbij komen.
Lubach: van een recycleprobleem een gokprobleem
Op 23 september besteedde Arjen Lubach in zijn programma aandacht aan de loterij. Zijn samenvatting: het plan maakt van een recycleprobleem een gokprobleem.
Hij noemde het idee “stom” en wees op twee andere manieren om meer verpakkingen terug te krijgen: meer plekken om in te leveren en een hoger statiegeldbedrag. Het eerste zit al in de plannen van Verpact.
Lubach pakte het satirisch aan, onder meer met een “double or nothing”-knop op de automaat. Het idee zelf begon ook als grap. Comedian Tex de Wit opperde een statiegeldloterij eerder in de podcast Zo, Opgelost. Later kreeg het een plek in het echte statiegeldbeleid.
Wat de drie gokschade-experts zeggen
Twee dagen na Lubach verscheen in het AD een opiniestuk van Judith Noijen, Ruth van Holst en Tony van Rooij.
Noijen is expert gokschadepreventie bij Verslavingskunde Nederland, Van Holst universitair hoofddocent gedragsverslavingen bij Amsterdam UMC en Van Rooij senior onderzoeker bij het Expertisecentrum Gokken van het Trimbos-instituut. De loterij is legaal en vergund. De experts kijken naar de plek die gokken hierdoor in het dagelijks leven krijgt.
Statiegeld is geld dat je eerder zelf hebt betaald. Bij De Groene Jackpot kun je die zekere teruggave inruilen voor een onzekere kans op een prijs. Volgens de experts wordt gokken daarmee onderdeel van een handeling die er oorspronkelijk niets mee te maken had.
Ze zien een risico op verdere normalisering van gokken. Statiegeldautomaten staan in supermarkten, op stations en bij sportclubs en worden ook door kinderen en jongeren gebruikt. Meespelen mag pas vanaf 18 jaar, en de app controleert dat bij registratie.
Een derde punt gaat over mensen die proberen te stoppen met gokken. Zij kunnen bij het inleveren van statiegeld opnieuw met een gokaanbod worden geconfronteerd. Een goksite kun je blokkeren, een supermarkt is lastiger te vermijden. Meer over de risico’s en hulp bij stoppen lees je in onze uitleg over gokverslaving.
Een lot van €0,25 lijkt onschuldig. De experts wijzen erop dat gokproblemen kunnen leiden tot geldproblemen, stress en spanningen thuis, en dat ook loterijen niet zonder risico zijn.
Eerdere waarschuwingen kwamen van de Consumentenbond en het Trimbos-instituut. De Consumentenbond was positief over extra innamepunten en betere communicatie, maar vond begin december 2025 een nieuw kansspel in de supermarkt een slecht idee.
Ook privacy en digitale uitsluiting door de app noemde de bond als zorg. Het Trimbos-instituut waarschuwde volgens de NOS dat de loterij gokken verder kan normaliseren.
Spanning met het beleid tegen gokschade
De experts leggen een verband met de Meerjarenagenda bescherming tegen gokschade 2026-2030, die staatssecretaris Claudia van Bruggen in juni 2026 publiceerde.
Volgens hen staat daarin onder meer dat gokken geen gewone, onschuldige vrijetijdsbesteding is en dat normalisering onder jongvolwassenen moet worden tegengegaan. Een loterij bij een alledaagse activiteit als recyclen is daar volgens hen moeilijk mee te rijmen.
De loterij heeft een vergunning van de Ksa. Een eigen standpunt van de toezichthouder over De Groene Jackpot hebben we niet gevonden.
Hun alternatief
Noijen, Van Holst en Van Rooij noemen drie alternatieven: inleveren makkelijker maken, zorgen voor voldoende betrouwbare automaten en het vooraf betaalde statiegeld gewoon teruggeven. Hun oproep is om recyclen aantrekkelijk te maken met zekerheid. Een gokprikkel met kans op een grote prijs willen ze daarvoor niet inzetten.
Een deel daarvan zit al in het plan van Verpact, dat ook inzet op extra innamepunten en betere automaten. Het meningsverschil gaat over de loterij die daar bovenop komt.
Niet de eerste loterij in de supermarkt
Eerder schreven we al over loterijzuilen in de supermarkt. Daar speelt dezelfde vraag: gokken op alledaagse plekken, waar je voor iets anders komt. Een supermarkt is er voor boodschappen en een statiegeldautomaat voor het terugkrijgen van je statiegeld. Komt daar een kansspel bij, dan vervaagt de grens tussen bewust kiezen om te gokken en een gokaanbod tegenkomen.
Voor veel consumenten maakt die omgeving weinig uit. Voor mensen die gevoelig zijn voor gokprikkels, voor wie probeert te stoppen en voor jongeren die ermee opgroeien kan ze zwaarder wegen.
Conclusie
De Groene Jackpot is legaal, vergund en vrijwillig. Verpact heeft bovendien een echt probleem op te lossen, want de wettelijke inzamelnorm van 90% wordt al jaren niet gehaald. Een vergunning betekent dat de regels zijn gevolgd.
Over de gevolgen voor wie meespeelt zegt ze weinig, en daar richten de experts hun kritiek op. Meer over grenzen en risico’s lees je op onze pagina over verantwoord spelen. Ons advies: wie flessen en blikjes inlevert, neemt gewoon het statiegeld.
Bronnen
- Verpact: Beter Lot en Verpact lanceren De Groene Jackpot
- Statiegeld Nederland: De Groene Jackpot
- Beter Lot: De Groene Jackpot
- NOS: Hoe er een omstreden statiegeldloterij kwam en geen hoger statiegeld
- NOS: Meer flessen en blikjes met statiegeld ingezameld, maar norm nog niet gehaald
- Consumentenbond: Nieuw statiegeldplan moet inzameling verbeteren
- Rijksoverheid: Kabinet scherpt beleid online kansspelen flink aan
- AD: Opinie, statiegeldsysteem moet geen gokspel worden
- RTL: Lubach over de statiegeldloterij
