Auteur: Luc Goossens
Een openbaar AI-model herkent gedrag dat kan wijzen op gokproblemen. Vooral nachtelijk spelen, langere sessies en oplopende inzetten vallen op. Daarmee kunnen online casino’s eerder ingrijpen. Een waarschuwing alleen beschermt echter nog niemand.
Speler gokt ’s nachts op een telefoon terwijl een AI-model het speelgedrag op risicosignalen analyseert
Samenvatting: openbaar AI-model herkent risicovol gokgedrag
Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam bouwden met twee jaar speelgegevens van dertien Nederlandse online casino’s een open-sourcemodel dat risicovol gokgedrag herkent, betaald uit het Verslavingspreventiefonds van de Kansspelautoriteit (Ksa). Nachtelijk spelen, langere sessies, oplopende inzetten en extra stortingen na een verlies wegen het zwaarst in de risicoscore. Het model stelt geen diagnose, en de bescherming staat of valt bij wat een casino doet nadat het alarm afgaat.
Nachtelijk spelen kan een belangrijk signaal zijn
Een keer tot diep in de nacht doorspelen maakt iemand nog geen probleemgokker. Dat ligt anders wanneer het steeds vaker gebeurt, speelsessies langer worden en de bedragen ondertussen oplopen. Vooral de combinatie van veranderingen kan erop wijzen dat een speler de controle dreigt te verliezen.
Een nieuw AI-model brengt zulke signalen samen. Het kijkt onder meer naar het tijdstip waarop iemand speelt, de hoogte en frequentie van de inzetten en de reactie op winst- en verliesreeksen. Extra stortingen na een verlies wegen bijvoorbeeld mee. Hetzelfde geldt voor langer doorspelen dan voorheen en een snelle verhoging van de inzet.
Het model is ontwikkeld door promovendus Charles de Leau van de Universiteit van Amsterdam (UvA), samen met hoogleraren Reinout Wiers en Johan Bollen. Het onderzoek werd betaald uit het Verslavingspreventiefonds van de Kansspelautoriteit. Het open-sourcemodel voor risicovol gokgedrag is inmiddels voor iedereen beschikbaar.
Twee jaar aan inzetten onderzocht
Voor het onderzoek werden speelgegevens gebruikt van dertien Nederlandse online kansspelaanbieders. De dataset besloeg twee jaar en omvatte onder meer alle inzetten die spelers gedurende die periode bij de deelnemende casino’s plaatsten.
Volgens de Universiteit van Amsterdam is niet eerder op deze schaal onafhankelijk onderzoek gedaan naar het werkelijke speelgedrag bij Nederlandse online casino’s. Dat is belangrijk, want informatie over stortingen, inzetten, verliezen en speelduur blijft normaal gesproken binnen de systemen van de aanbieder.
Om het model te trainen, hadden de onderzoekers een groep nodig bij wie het gokken aantoonbaar uit de hand was gelopen. Een belangrijke aanwijzing was een verzoek om nooit meer bij het online casino te worden toegelaten. Vervolgens bekeken zij welk gedrag vaak aan zo’n zelfuitsluiting voorafging.
Veelvuldig ’s nachts spelen bleek relevant, net als langer doorspelen en steeds hogere bedragen inzetten. Ook de manier waarop iemand na winst of verlies doorgaat, telt mee. Een speler die na een verlies direct extra geld stort en de inzet verhoogt, vertoont ander gedrag dan iemand die stopt wanneer het gekozen budget op is.
Waarom gokken tijdens de nacht extra opvalt
Online casino’s sluiten niet en blijven via een telefoon, tablet of computer de hele nacht bereikbaar. Daardoor kan het besef van tijd verdwijnen. Ook zijn er tijdens een nachtelijke sessie minder natuurlijke onderbrekingen.
Huisgenoten slapen, berichten blijven onbeantwoord en de volgende verplichting lijkt nog ver weg. Een speler die verliezen probeert terug te winnen, kan zo uren doorgaan.
De Ksa onderzocht eerder welke gedragingen op een verhoogd risico kunnen wijzen. Nachtelijk spelen geldt daarbij als een belangrijke indicator. De betekenis verschilt wel per spelsoort. Casinospellen worden ’s nachts vaker gespeeld dan sportweddenschappen. Een nachtelijke sportweddenschap kan daardoor sterker afwijken van het normale gedrag.
Op de pagina over verantwoord spelen staan meer signalen waaraan spelers hun eigen gedrag kunnen toetsen. Nachtelijk spelen wordt vooral zorgelijk wanneer gokken ten koste gaat van slaap, werk, afspraken of contact met anderen.
Een risicoscore is geen diagnose
De term kunstmatige intelligentie wekt gemakkelijk de indruk dat het systeem met zekerheid voorspelt wie gokverslaafd raakt. Zo werkt het niet. Het model vergelijkt speelgedrag met patronen die bij andere spelers aan ernstige problemen voorafgingen. Daaruit volgt een risicoscore.
Voor iemand met een gewone werkdag kan spelen om drie uur ’s nachts ongebruikelijk zijn. Bij een nachtwerker ligt dat anders. Ook een hogere inzet hoeft niet meteen op controleverlies te wijzen. Het eerdere gedrag en de ontwikkeling over langere tijd spelen eveneens een rol.
Daarom mag een hoge score niet automatisch leiden tot het etiket probleemgokker. Het model stelt geen medische diagnose en kent de persoonlijke omstandigheden van de speler niet. De uitkomst hoort aanleiding te zijn voor nader onderzoek en, wanneer dat nodig is, persoonlijk contact.
Nederlandse casino’s hebben al een zorgplicht
Online casino’s met een Nederlandse vergunning moeten het gedrag van spelers registreren en analyseren. Zodra er aanwijzingen zijn voor onmatig of problematisch gokken, moeten zij onderzoeken wat er aan de hand is. Een vergunninghouder mag dus niet rustig afwachten tot de speler zelf om hulp vraagt.
De eerste stap kan bestaan uit een persoonlijke waarschuwing, een zelftest of het aanpassen van een stortings- of tijdslimiet. Bij ernstigere signalen kan een persoonlijk onderhoud nodig zijn. Wanneer daaruit blijkt dat een speler zichzelf of zijn omgeving schade kan berokkenen, moet het casino adviseren een gokstop via Cruks te nemen.
Wie zelf merkt dat gokken steeds meer tijd of geld opslokt, kan gebruikmaken van hulpmiddelen bij problematisch gokken. De verantwoordelijkheid voor vroegtijdige herkenning mag echter niet volledig bij de speler worden gelegd. Juist iemand die de controle verliest, kan zijn eigen gedrag ontkennen of onderschatten.
Daarom zijn legale online casino’s met een Ksa-vergunning aan strengere regels gebonden dan aanbieders zonder Nederlandse vergunning. De controle in Cruks vindt plaats voordat een speler wordt toegelaten. Daarna moet het casino ook het werkelijke speelgedrag blijven volgen.
Het openbare model biedt de Ksa een onafhankelijke maatstaf waarmee zulke uitkomsten kunnen worden vergeleken. Een groot verschil tussen de score van het UvA-model en die van een casino verdient nader onderzoek. De gebruikte signalen, de snelheid van het systeem en de ingestelde drempels kunnen zo afzonderlijk worden beoordeeld.
Opvolging van een alarmsignaal
Techniek is slechts een deel van de oplossing. De moeilijkste vraag is wat een casino doet nadat een speler als risicovol is aangemerkt.
Een online casino verdient geld zolang klanten blijven inzetten. Tegelijkertijd moet dezelfde onderneming voorkomen dat een speler door het gokken in de problemen raakt. Die belangen botsen vooral bij klanten die vaak spelen en hoge bedragen verliezen.
Onderzoek van de Ksa liet bovendien zien dat vergunninghouders niet altijd snel of adequaat reageerden. Sommige systemen keken vooral naar veranderingen ten opzichte van eerdere speelweken. Een nieuwe klant die vanaf de eerste dag hoge bedragen stortte en verloor, kon daardoor aanvankelijk buiten beeld blijven.
Vooral ’s nachts kan een interventie te laat komen
Tijdens de nacht ontstaat een extra probleem. Wanneer een melding eerst door een medewerker moet worden beoordeeld, maar het verantwoord-spelenteam vooral overdag beschikbaar is, kan een speler nog uren doorgokken. Een pop-up over de speelduur is dan weinig meer dan een waarschuwing die eenvoudig kan worden weggeklikt.
Voor spelers bij illegale goksites is die bescherming nog veel beperkter. Zulke aanbieders vallen niet onder het Nederlandse toezicht, zijn niet aangesloten op Cruks en hoeven zich niet aan de Nederlandse zorgplicht te houden.
Dertien aanbieders deelden geen gegevens
Niet alle benaderde online casino’s werkten aan het onderzoek mee. Van de 26 aanbieders leverden er dertien gegevens aan. De andere helft deed dat volgens de NOS niet.
Dat is opvallend. Online vergunninghouders zijn verplicht geanonimiseerde speelgegevens beschikbaar te stellen wanneer een onderzoeksinstelling daarom vraagt voor wetenschappelijk onderzoek naar kansspelverslaving. De Ksa legt deze verplichting op haar website duidelijk uit.
De toezichthouder bevestigde tegenover de NOS dat zij wist dat niet alle aanbieders de informatie hadden geleverd. Of daartegen wordt opgetreden, was bij de publicatie nog niet bekend.
Zolang die uitleg ontbreekt, blijft vooral de tegenstelling hangen. Casino’s registreren vrijwel iedere klik, storting en inzet van hun klanten, maar de helft stelde die informatie niet beschikbaar voor onafhankelijk onderzoek naar gokschade.
Slechts 75 meldingen in een heel jaar
Cijfers van de Ksa geven een beeld van de omvang. In de tweede helft van 2024 gokten ongeveer 788.000 mensen bij vergunde online aanbieders. Naar schatting vertoont circa 20% van de online spelers gedrag dat binnen de categorie gematigd of hoog risico valt.
In heel 2024 ontving de Ksa 75 kennisgevingen van problematisch speelgedrag. Dat aantal mag niet rechtstreeks worden afgezet tegen de 788.000 spelers, omdat het ene cijfer een heel jaar beslaat en het andere een half jaar.
Bovendien hoeft niet iedere speler met een verhoogd risico bij de toezichthouder te worden gemeld. De cijfers tonen wel dat maar weinig dossiers uiteindelijk bij de Ksa terechtkomen.
Bij ernstige signalen moet de aanbieder het gedrag onderzoeken. Als blijkt dat een speler zichzelf of anderen schade kan berokkenen, volgt een advies tot vrijwillige inschrijving in Cruks. Wanneer de speler dat advies niet opvolgt, kan het casino een kennisgeving bij de Ksa doen. De toezichthouder kan vervolgens besluiten tot een onvrijwillige gokstop.
In de praktijk bereiken maar weinig dossiers die laatste fase. Veel spelers weten bovendien nog altijd onvoldoende hoe Cruks tegen verder gokken beschermt. Het AI-model verandert dat niet vanzelf, maar kan wel eerder zichtbaar maken dat een zwaardere interventie nodig is.
Het openbare model als controle-instrument
Het openbare model maakt zichtbaar welke gedragspatronen herkenbaar zijn. Dat helpt casino’s en de toezichthouder om nachtelijk doorspelen, oplopende inzetten en andere signalen eerder te beoordelen.
De waarde van het AI-model blijkt in de praktijk. Een waarschuwing midden in de nacht moet tijdig bij de juiste medewerker terechtkomen en tot een passende beoordeling leiden. Zonder een goede opvolging kan de speler alsnog blijven storten en doorspelen.
